Accessibility links Skip to content
Neem contact op via + 31 (0)10 244 09 44

NEN 3140 uitgelegd: VP, VOP, keuringen en certificering

Auteur

Peter van der Hoek

Publicatiedatum

11-11-2026

Snel antwoord: NEN 3140 is de Nederlandse norm voor het veilig werken met en aan elektrische laagspanningsinstallaties (tot 1.000 volt). De norm regelt via formele aanwijzingen wie wat mag doen — van Vakbekwaam Persoon (VP) en Voldoende Onderricht Persoon (VOP) tot installatie- en werkverantwoordelijke — en verplicht periodieke inspectie van installaties en arbeidsmiddelen. De keuringsfrequentie bepaal je met een risicobeoordeling: hoe zwaarder de omgeving en hoe intensiever het gebruik, hoe vaker je keurt. Een VP mag zelfstandig aan de installatie werken, een VOP alleen duidelijk afgebakende, laag-risico handelingen.
 

Peter van der Hoek

Docent Instrumentatie Engineering

Wie werkt aan of in de buurt van elektrische installaties, krijgt vroeg of laat te maken met NEN 3140. Deze norm bepaalt hoe je veilig werkt met laagspanning en welke verantwoordelijkheden daarbij horen. In dit artikel zetten we op een rij wat NEN 3140 is, welke rollen de norm onderscheidt, hoe vaak je moet keuren en wanneer certificering nodig is — zodat je precies weet wat het voor jouw werk betekent.

De rollen binnen NEN 3140 in het kort

Rol

Afkorting

Wat mag deze rol?

Installatieverantwoordelijke

IV

Eindverantwoordelijk voor de veilige staat van de installatie

Werkverantwoordelijke

WV

Verantwoordelijk voor de veilige uitvoering van de werkzaamheden

Vakbekwaam Persoon

VP

Mag zelfstandig aan de installatie werken en risico's zelf beoordelen

Voldoende Onderricht Persoon

VOP

Mag alleen afgebakende, laag-risico handelingen onder voorwaarden

Leek

—

Geen elektrotechnische handelingen

 

Wat is NEN 3140?
NEN 3140 is de Nederlandse norm voor de veilige bedrijfsvoering van elektrische installaties en het veilig werken met elektrische arbeidsmiddelen tot 1.000 volt wisselspanning (laagspanning). De norm is een nationale uitwerking van de Europese NEN-EN 50110 en geeft praktische invulling aan de Arbowet: die verplicht werkgevers om elektrische installaties en apparatuur in een veilige staat te houden en periodiek te (laten) inspecteren.
NEN 3140 is dus geen losse cursus, maar een kader dat drie dingen regelt: wie wat mag doen (rollen en aanwijzingen), hoe je veilig werkt (procedures) en hoe je aantoont dat installaties en middelen veilig zijn (inspecties en keuringen).

De rollen: VP, VOP en de rest
NEN 3140 werkt met formele aanwijzingen. De werkgever wijst medewerkers schriftelijk aan voor een rol die past bij hun kennis en ervaring. Het onderscheid tussen de Vakbekwaam Persoon (VP) en de Voldoende Onderricht Persoon (VOP) is in de praktijk het meest bepalend.
Een VOP is beperkt onderricht en mag alleen eenvoudige, vooraf omschreven taken doen — zoals het vervangen van een zekering of het resetten van een installatie — binnen strikte grenzen. Een VP beschikt over aantoonbare vakkennis en mag zelfstandig aan spanningsvoerende delen werken en beoordelingen maken. Welke rol iemand krijgt, hangt af van opleiding, ervaring én de aanwijzing van de werkgever.

Keuringsfrequentie: hoe vaak moet je keuren?
NEN 3140 schrijft geen vaste, universele termijn voor. In plaats daarvan bepaal je de keuringsfrequentie op basis van een risico-inschatting: hoe zwaarder de omgeving en hoe intensiever het gebruik, hoe vaker je keurt. De norm onderscheidt twee sporen:

  • Vaste elektrische installaties: periodieke inspectie, waarbij de termijn (vaak enkele jaren) volgt uit de risicobeoordeling van de installatie en de omgeving.
  • Elektrische arbeidsmiddelen (gereedschap en apparatuur): worden vaker gecontroleerd — van meerdere keren per jaar tot jaarlijks, afhankelijk van gebruiksintensiteit en omstandigheden.

In de procesindustrie, met zware en soms explosiegevaarlijke omgevingen, liggen die frequenties doorgaans hoger dan in een kantooromgeving. Belangrijk is dat je de gekozen termijnen onderbouwt en de resultaten registreert.

 

Certificaat

Wanneer heb je een NEN 3140-certificaat nodig?

Een veelgebruikt kader voor OT-security is de internationale norm IEC 62443. De belangrijkste, praktisch toepasbare maatregelen zijn:

  • Netwerksegmentatie: scheid het OT-netwerk van het IT-netwerk en verdeel het in zones (het Purdue-model), zodat een aanval zich niet vrij verspreidt.
  • Toegangsbeheer: beperk wie toegang heeft tot besturingssystemen, gebruik sterke authenticatie en verwijder standaardwachtwoorden.
  • Monitoring: houd het OT-netwerk in de gaten op afwijkend verkeer, zodat je een incident vroeg opmerkt.
  • Beheerd patchen en onderhoud: plan updates zorgvuldig binnen onderhoudsvensters en test ze vooraf.
  • Beveiligd remote-onderhoud: leveranciers krijgen alleen tijdelijke, gecontroleerde en gelogde toegang.
  • Awareness: train medewerkers en operators, want de mens is vaak de eerste toegangspoort tot een systeem.
Training

Zelf aan de slag met NEN 3140

Wil je jezelf of je medewerkers aantoonbaar vakbekwaam of voldoende onderricht maken? In de NEN 3140-cursus van Dosign Academy leer je veilig werken aan laagspanningsinstallaties en bereid je je voor op de aanwijzing als VP of VOP. Werk je ook met installaties die beschermd moeten worden tegen overspanning en blikseminslag? Bekijk dan ook de training overspanningsbeveiliging.

Wat is NEN 3140?

NEN 3140 is de Nederlandse norm voor veilig werken met en aan elektrische laagspanningsinstallaties tot 1.000 volt. De norm regelt rollen, werkprocedures en de periodieke inspectie van installaties en arbeidsmiddelen.

Geldt NEN 3140 ook voor gereedschap en apparatuur?

Ja. Naast vaste installaties valt ook elektrisch gereedschap onder de norm; deze arbeidsmiddelen moeten periodiek worden gecontroleerd op een veilige staat.

Heb ik een NEN 3140-certificaat nodig?

Om als VP of VOP te worden aangewezen, moet je aantoonbaar vakbekwaam of voldoende onderricht zijn. Een training met certificaat is daarvoor het gangbare bewijsmiddel.

Hoe vaak moet een installatie volgens NEN 3140 gekeurd worden?

Er geldt geen vaste termijn. De keuringsfrequentie volgt uit een risicobeoordeling: hoe zwaarder de omgeving en hoe intensiever het gebruik, hoe vaker je keurt. Arbeidsmiddelen worden doorgaans vaker gecontroleerd dan vaste installaties.

Wat is het verschil tussen een VP en een VOP?

Een Vakbekwaam Persoon (VP) mag zelfstandig aan de installatie werken en risico's zelf beoordelen. Een Voldoende Onderricht Persoon (VOP) mag alleen duidelijk afgebakende, laag-risico handelingen verrichten, onder voorwaarden.

Gerelateerde nieuwsartikelen